"In de toekomst zal je steeds makkelijker werk vinden"

Het mag dan wel slecht nieuws regenen, arbeidssocioloog Geert Van Hootegem ziet de toekomst voor de twintigers van vandaag lang niet zo somber in. Hij vermoedt zelfs dat er een maatschappelijk keerpunt zit aan te komen.

Een glazen bol heeft niemand maar toch zijn er vandaag al mensen die min of meer kunnen inschatten welk evolutie onze arbeidsmarkt de komende jaren zal doormaken. Een van hen is professor Geert Van Hootegem, verbonden aan de onderzoeksgroep 'Arbeids- en organisatiesociologie' van de KULeuven: "Toch even nuanceren: zelfs wanneer je dagelijks bovenop de arbeidsproblematiek zit, is het onder de huidige omstandigheden echt niet makkelijk om in te schatten hoe de economie zal evolueren. Er zijn momenteel twee trends die spelen en die een verwarrend beeld van die arbeidsmarkt opleveren. Enerzijds is er sinds 2010 het fenomeen waarbij het aantal mensen dat op de arbeidsmarkt komt kleiner is dan het aantal mensen dat diezelfde arbeidsmarkt verlaat. Je krijgt naast het fenomeen van vergrijzing dus ook het fenomeen van de ontgroening. De babyboomers stappen eruit en er is te weinig instroom omdat die generaties te weinig kinderen kregen. Anderzijds heb je de crisis die ons sinds 2008 parten speelt en die eigenlijk die structurele demografische evolutie maskeert."

 

Flexibel

Volgens Van Hootegem kan de arbeidsmarkt twee kanten uit. "Ofwel gaan starters nu en in de toekomst op een arbeidsmarkt komen waar ze amper kansen krijgen ofwel slaat de actuele instabiliteit van die arbeidsmarkt met herstructureringen en bedrijfssluitingen plots om naar een acuut tekort waarbij jongeren sneller dan voorzien zullen moeten instromen op de arbeidsmarkt. Hoe dan ook zullen ze zich erg flexibel moeten opstellen want er wordt heel wat van hen verwacht. Ze zullen zich sneller dan de vorige generaties moeten aanpassen aan de do's en don'ts van het bedrijfsleven." Over flexibiliteit gesproken. Wat denkt hij van de discussie over de steeds verdergaande arbeidsflexibiliteit (meer uren presteren, langer werken,...)? Geert Van Hootegem: "Neem dat allemaal maar met een korreltje zou. Het woord arbeidsflexibiliteit wordt vaak te pas en te onpas gebruikt. Contracten van onbepaalde duur blijven vandaag nog steeds de norm. In de verhouding vaste/tijdelijke contracten zit weinig evolutie. Daarnaast werken we collectief steeds minder terwijl we het gevoel hebben dat we steeds meer werken. We leven in een kenniseconomie met kenniswerkers waarvan het arbeidsritme niet meer wordt bepaald door het ritme van machines. Die mensen kunnen hun jobs bijgevolg veel makkelijker plannen zonder dat andere mensen daar last van hebben. Dat betekent dat ze momenten kennen van intensieve activiteit maar ook heel wat momenten hebben dat ze niet actief zijn. De paradox van 'minder maar meer' ontstaat onder andere door het feit dat onze kenniseconomie sterk gerelateerd is aan de officiële vakantieregeling waaronder bijvoorbeeld de zomervakantie. Die periodes worden alsmaar langer. Een zomerreces in de academische of politieke wereld bijvoorbeeld duurt vandaag al makkelijk drie tot vier maanden. Dat betekent dat je die rustige periodes op een ander moment moet compenseren.”

 

Slechte tijden, goede tijden

Los van alle voorspellingen, feiten en cijfers: wat kan je van generatie Y verwachten op de arbeidsmarkt van de toekomst? "In de toekomst zal het steeds makkelijker zijn om werk te vinden. Niet werken zal steeds moeilijker zijn. En wanneer je aan het werk bent, zal je behoorlijk wat druk ondervinden. Alle tussendoortjes van deeltijds werken, tijdskrediet, ouderschapsverlof,... zullen eveneens drastisch ingeperkt worden. In die optiek zullen bedrijven ook alles uit de kast halen om goede medewerkers bij hen te houden, met bijvoorbeeld een doordacht retentiebeleid." Bottom line: de toekomst voor generatie Y zal best wel uitdagend worden maar zeker niet minder rooskleurig. "Generatie Y moet zich alvast niet laten overdonderen door economische rampscenario's, plotse fabriekssluitingen en dies meer. Neem nu de sluiting van Ford Genk. Dat is op zich een drama. Op het vlak van werkgelegenheid zullen industrieën als de automobielindustrie echter altijd een risico vormen voor de arbeidsmarkt. Gaat het goed, dan zijn er veel mensen nodig, gaat het slecht dan zijn die mensen plots overbodig. Stabiliteit voor de arbeidsmarkt op lange termijn kan dit soort industriële takken dan ook niet echt bieden. De autoindustrie is daarvan één voorbeeld maar voor heel wat andere industriële takken geldt net hetzelfde principe. Ford Genk is meer dan zomaar een fabriekssluiting. Het is de stuiptrekking van een businessmodel annex organisatiemodel dat zijn beste tijd heeft gehad. Generatie Y zal in die optiek de producten en diensten die we produceren maar ook de manier waarop we dat doen opnieuw in vraag moeten gaan stellen. Ze kunnen bijgevolg niet verder blijven gaan op het elan van de vorige generaties die afstudeerden, op de arbeidsmarkt kwamen en daar vervolgens zonder morren een levenslange carrière sleten in één bedrijf. Het moeilijke bij generatie Y is echter dat het hen niet is aangeleerd om anders te denken dan de vorige generaties terwijl ze daar in de praktijk willens nillens verplicht toe zullen worden. Bij mijn weten zijn er vandaag dan ook nauwelijks opleidingen waarin het productieproces as such kritisch wordt bevraagd."

 

Geweldig geschenk

Tot slot raadt Van Hootegem de starters aan om vooral veel passie en overtuiging aan de dag te leggen, ook op minder makkelijke momenten. "Toekomstprognoses zijn mooi maar ondertussen is er die generatie die vandaag aan de slag moet en niet nog eens een aantal jaren kan wachten tot de economie mogelijk in een andere versnelling schakelt. Aan hen zou ik willen zeggen om er het beste van te maken, om hun professionele basis te verbreden, om hun professionele inzetbaarheid zo hoog mogelijk te houden en om het hoofd niet te laten hangen wanneer die droomjob er niet onmiddellijk komt. Aan de beleidsmakers en bedrijfsleiders van vandaag: het is cruciaal dat jullie generatie Y de eerstkomende jaren niet laten ontglippen want jullie zullen ze in de toekomst nog keihard nodig hebben. De boodschap is voor alle betrokken partijen uiteindelijk hetzelfde: het komt erop aan in afwachting van een definitieve economische relance/omwenteling professioneel scherp en mentaal alert te blijven. Met andere woorden: het zal geen makkelijke maar wel bijzonder boeiende uitdaging worden voor generatie Y om de toekomst zelf te mogen vorm geven. Het lijkt vreemd maar eigenlijk krijgt generatie Y een geweldig geschenk aangereikt. Ze zullen voor het eerst sinds generaties zelf de toekomst mogen vorm geven." 

Dinsdag 12 Maart 2013 om 12:13

Pascal Dewulf